Rada Ministrów przyjęła projekt ustawy, który ma realnie wzmocnić kompetencje Państwowej Inspekcji Pracy i zwiększyć skuteczność egzekwowania przepisów prawa pracy. Proponowane zmiany są odpowiedzią na narastający problem nadużywania umów cywilnoprawnych w sytuacjach, gdy faktycznie wykonywana jest praca etatowa. Reforma stanowi również element realizacji zobowiązań Polski wynikających z Krajowego Planu Odbudowy. Teraz projekt trafi pod obrady Parlamentu.
Obowiązujące regulacje jednoznacznie definiują stosunek pracy: jeśli praca wykonywana jest osobiście, w określonym miejscu i czasie, pod kierownictwem pracodawcy i za wynagrodzeniem – powinna być świadczona na podstawie umowy o pracę. Umowy cywilnoprawne nie mogą służyć obchodzeniu przepisów gwarantujących pracownikom ochronę, stabilność zatrudnienia i dostęp do świadczeń.
Skala problemu jest znacząca. Na koniec II kwartału 2025 roku niemal 1,5 mln osób w Polsce pracowało wyłącznie na podstawie umów zlecenia i podobnych form zatrudnienia – to najwyższy poziom od momentu rozpoczęcia publikacji tych danych przez GUS. Zjawisko to wymaga systemowej reakcji, ponieważ jego konsekwencje odczuwają nie tylko pracownicy, ale cały rynek pracy oraz finanse publiczne.
Projekt przygotowany w Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej przewiduje wzmocnienie uprawnień kontrolnych Państwowej Inspekcji Pracy oraz usprawnienie współpracy z sądami pracy. Celem jest stworzenie jasnych procedur, skutecznych mechanizmów egzekwowania prawa oraz większej pewności prawnej zarówno dla pracowników, jak i pracodawców.
Przyjęcie projektu przez Radę Ministrów otwiera drogę do wdrożenia reformy, która realizuje kamienie milowe A71G i A72G Krajowego Planu Odbudowy.
Projekt ustawy zakłada przede wszystkim:
- przyznanie Państwowej Inspekcji Pracy uprawnienia do zamiany pozornych umów cywilnoprawnych i B2B w umowy o pracę w drodze decyzji administracyjnej;
- prawo odwołania się przez pracodawcę od decyzji inspektora w terminie 30 dni do sądu pracy i szybszą ścieżkę jego rozpatrzenie przez sąd w ciągu 30 dni;
- wzmocnienie ochrony praw pracownika na etapie odwołania od decyzji PIP polegające na możliwości udzielenia przez sąd pracy zabezpieczenia, aby w toku postępowania odwoławczego umowa mogła być zmieniona, wypowiedziana lub rozwiązana wyłącznie na zasadach prawa pracy;
- wymianę informacji i danych między ZUS, PIP i KAS, aby zwiększyć skuteczność w egzekwowaniu prawa pracy przez PIP oraz możliwości przeprowadzania przez PIP zdalnych kontroli;
- zwiększenie kar za wykroczenia przeciwko prawom pracowniczym.
W projekcie znalazły się również rozwiązania o charakterze prewencyjnym:
- możliwość wydania pracodawcy przez Państwową Inspekcję Pracy wiążącego polecenia usunięcia naruszeń już na etapie kontroli, którego wykonanie ma na celu przywrócenie stanu zgodnego z prawem;
- wprowadzenie instytucji interpretacji indywidualnej wydawanej przez Głównego Inspektora Pracy na wniosek pracodawcy, której celem jest wyjaśnienie sposobu stosowania przepisów prawa pracy w zakresie ustalenia, czy określony stosunek prawny spełnia przesłanki umowy o pracę.
Wspólnym mianownikiem proponowanych rozwiązań jest większa ochrona pracownic i pracowników, a także skuteczniejsze egzekwowanie prawa przez silne instytucje.
Teraz projektem ustawy zajmie się Sejm.
